Nhật Bản sẽ xây mạng blockchain mới hỗ trợ giao dịch cổ phiếu và trái phiếu chính phủ

Nhật Bản đang thúc đẩy kế hoạch xây dựng một hạ tầng blockchain mới nhằm rút ngắn đáng kể thời gian hoàn tất giao dịch cổ phiếu và trái phiếu chính phủ, trong bối cảnh các cơ quan quản lý nước này muốn hiện đại hóa hệ thống thanh toán và thanh toán bù trừ trên thị trường tài chính.

Theo kế hoạch đang được xem xét, Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản (FSA), Bộ Tài chính và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) sẽ phối hợp với các tổ chức tài chính để nghiên cứu và xây dựng một hệ thống thanh toán chứng khoán dựa trên công nghệ blockchain. Một nhóm nghiên cứu dự kiến được thành lập trong năm 2026, với mục tiêu xây dựng kế hoạch phát triển vào đầu năm 2027. Nếu kế hoạch được thông qua và quá trình thử nghiệm diễn ra thuận lợi, hệ thống có thể bắt đầu vận hành vào đầu thập niên 2030.

Điểm đáng chú ý nhất của sáng kiến này là khả năng đưa quá trình thanh toán giao dịch chứng khoán từ mô hình hiện tại sang gần như tức thời. Hiện nay, giao dịch cổ phiếu tại Nhật Bản thường được hoàn tất thanh toán sau hai ngày làm việc kể từ khi giao dịch được thực hiện, trong khi trái phiếu chính phủ Nhật Bản thường được thanh toán vào ngày làm việc tiếp theo. Khoảng thời gian chờ này khiến tiền và tài sản của các bên tham gia vẫn bị ràng buộc trong quá trình hoàn tất giao dịch.

Với hệ thống blockchain mới, Nhật Bản muốn cho phép việc chuyển giao quyền sở hữu chứng khoán và thanh toán tiền được thực hiện gần như đồng thời trên cùng một hạ tầng kỹ thuật số. Cách tiếp cận này thường được gọi là Delivery versus Payment, hay DvP, trong đó tài sản chỉ được chuyển giao khi khoản thanh toán tương ứng được thực hiện. Nếu triển khai thành công, nhà đầu tư có thể nhận tiền hoặc chứng khoán gần như ngay sau khi giao dịch được khớp, thay vì phải chờ thêm một hoặc hai ngày.

Một phần quan trọng trong kế hoạch là sử dụng các dạng tài sản tiền tệ được token hóa để phục vụ thanh toán giữa các tổ chức tài chính. Theo hướng đang được Nhật Bản nghiên cứu, một phần số dư tài khoản dự trữ mà các ngân hàng duy trì tại BOJ có thể được chuyển thành dạng token kỹ thuật số. Những token này sẽ đóng vai trò như tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương dành cho các giao dịch quy mô lớn giữa các tổ chức tài chính, thay vì là một loại tiền kỹ thuật số dành cho người tiêu dùng thông thường.

Kế hoạch mới không xuất hiện một cách riêng lẻ mà được xây dựng trên một loạt thử nghiệm token hóa tài sản đang diễn ra tại Nhật Bản. Trong tháng 2/2026, FSA đã công bố hỗ trợ một thử nghiệm thanh toán chứng khoán sử dụng blockchain, trong đó các tổ chức tài chính nghiên cứu việc ghi nhận và quản lý quyền sở hữu trái phiếu chính phủ Nhật Bản, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư và cổ phiếu trên blockchain, đồng thời kết nối việc chuyển giao chứng khoán với thanh toán bằng các tài sản kỹ thuật số như stablecoin.

Các ngân hàng lớn của Nhật Bản cũng đang tham gia vào xu hướng này. MUFG, SMBC và Mizuho đã tiến hành các thử nghiệm liên quan đến token hóa cổ phiếu và trái phiếu chính phủ, trong khi nhiều công ty chứng khoán lớn cũng đang nghiên cứu mô hình thanh toán chứng khoán trên blockchain. FSA đánh giá việc đưa quá trình thanh toán chứng khoán lên blockchain có thể giúp giảm rủi ro thanh toán, giảm khối lượng công việc vận hành và về lâu dài mở ra khả năng giao dịch chứng khoán liên tục 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần.

Đáng chú ý, Nhật Bản không chỉ nhìn blockchain như một công cụ để xử lý giao dịch nhanh hơn. Việc hiện đại hóa hạ tầng thanh toán còn liên quan đến khả năng cạnh tranh của thị trường vốn Nhật Bản trong bối cảnh Mỹ và châu Âu cũng đang đẩy mạnh token hóa tài sản tài chính. Nếu các thị trường nước ngoài có thể cung cấp môi trường giao dịch và thanh toán nhanh hơn, liên tục hơn và sử dụng tài sản kỹ thuật số, Nhật Bản lo ngại dòng vốn và hoạt động đầu tư của các tổ chức có thể dịch chuyển sang những thị trường có hạ tầng hiện đại hơn.

Vì vậy, mục tiêu của Tokyo không đơn thuần là thay thế một hệ thống thanh toán truyền thống bằng blockchain. Nhật Bản đang hướng tới một hạ tầng tài chính trong đó cổ phiếu, trái phiếu và tiền thanh toán có thể tồn tại dưới dạng kỹ thuật số, đồng thời được chuyển giao và thanh toán tự động trên cùng một mạng lưới. Khi quyền sở hữu chứng khoán và khoản tiền thanh toán có thể được đồng bộ hóa, nhiều quy trình trung gian hiện nay có thể được rút ngắn hoặc tự động hóa.

Trong tháng 3/2026, Thống đốc BOJ Kazuo Ueda cũng nhấn mạnh tiềm năng của việc kết nối tài sản trên blockchain với tiền của ngân hàng trung ương. Theo định hướng này, tiền ngân hàng trung ương có thể đóng vai trò là nền tảng tin cậy để thực hiện thanh toán cho các tài sản được token hóa, đồng thời hỗ trợ các giao dịch giữa nhiều hệ thống blockchain khác nhau.

Nhật Bản cũng đang tham gia Project Agorá, một sáng kiến quốc tế do Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) phối hợp với nhiều ngân hàng trung ương và tổ chức tài chính triển khai nhằm nghiên cứu hệ thống thanh toán xuyên biên giới dựa trên tiền gửi ngân hàng được token hóa và tiền ngân hàng trung ương. Những kinh nghiệm từ các dự án này có thể trở thành nền tảng cho việc phát triển hạ tầng thanh toán blockchain trong nước của Nhật Bản.