Zimbabwe siết quản lý thị trường tiền mã hóa, yêu cầu doanh nghiệp crypto đăng ký với Ngân hàng Trung ương

Vào ngày 15/6, Zimbabwe đã chính thức triển khai khung pháp lý đầu tiên dành riêng cho lĩnh vực tiền mã hóa, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cách tiếp cận đối với ngành công nghiệp crypto sau nhiều năm áp dụng chính sách hạn chế. Theo quy định mới được ban hành bởi Bộ trưởng Tài chính Mthuli Ncube, các doanh nghiệp hoạt động liên quan đến tài sản số sẽ phải đăng ký với cơ quan tình báo tài chính thuộc Ngân hàng Trung ương Zimbabwe nếu muốn tiếp tục hoạt động hợp pháp tại quốc gia này.

Quy định mới yêu cầu mọi tổ chức tham gia vào các hoạt động mua bán, trao đổi, chuyển giao, lưu ký hoặc cung cấp dịch vụ liên quan đến tiền mã hóa phải thực hiện đăng ký hằng năm với Financial Intelligence Unit (FIU) – đơn vị chuyên trách chống rửa tiền và giám sát các giao dịch tài chính đáng ngờ trực thuộc Ngân hàng Dự trữ Zimbabwe. Chi phí đăng ký lần đầu được ấn định ở mức 500 USD, trong khi phí gia hạn giấy phép hằng năm là 400 USD.

Động thái này được xem là cột mốc đáng chú ý đối với Zimbabwe, quốc gia từng áp dụng lập trường cứng rắn với tiền điện tử. Vào năm 2018, chính quyền nước này đã cấm các ngân hàng và tổ chức tài chính cung cấp dịch vụ liên quan đến tiền mã hóa. Quyết định đó khiến hoạt động giao dịch Bitcoin và các tài sản số khác chuyển dịch sang các nền tảng giao dịch ngang hàng (P2P), các nhóm mạng xã hội và thị trường phi chính thức.

Dù quy định mới chưa dỡ bỏ hoàn toàn lệnh cấm đối với hệ thống ngân hàng truyền thống, nó đã tạo ra một cơ chế pháp lý cho phép các doanh nghiệp crypto hoạt động dưới sự giám sát của cơ quan quản lý. Điều này cho thấy Zimbabwe đang lựa chọn hướng tiếp cận thực tế hơn, thay vì cố gắng ngăn chặn hoàn toàn một thị trường đã phát triển mạnh trong nhiều năm qua.

Sự phổ biến của tiền mã hóa tại Zimbabwe có nguồn gốc từ những biến động kinh tế kéo dài của quốc gia này. Trong giai đoạn cuối những năm 2000, Zimbabwe trải qua một trong những cuộc siêu lạm phát nghiêm trọng nhất lịch sử hiện đại, khiến đồng nội tệ gần như mất giá hoàn toàn. Hàng triệu người dân chứng kiến tiền tiết kiệm và lương hưu bốc hơi chỉ trong thời gian ngắn, làm suy giảm niềm tin vào hệ thống tài chính truyền thống.

Kể từ đó, Bitcoin và nhiều loại tiền mã hóa khác dần trở thành công cụ lưu trữ giá trị thay thế đối với một bộ phận người dân. Ngoài vai trò bảo toàn tài sản, crypto còn được sử dụng rộng rãi để nhận kiều hối từ nước ngoài và thực hiện các giao dịch xuyên biên giới với chi phí thấp hơn đáng kể so với các kênh ngân hàng truyền thống.

Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, khu vực châu Phi cận Sahara hiện vẫn là một trong những nơi có chi phí chuyển tiền quốc tế cao nhất thế giới. Điều này góp phần thúc đẩy nhu cầu sử dụng stablecoin và các loại tiền mã hóa khác như một giải pháp thay thế cho hệ thống thanh toán truyền thống.

Với việc ban hành quy định mới, Zimbabwe gia nhập nhóm các quốc gia châu Phi đang từng bước xây dựng hành lang pháp lý cho tài sản số. Nam Phi hiện được xem là một trong những thị trường crypto được quản lý hoàn thiện nhất khu vực khi các nhà cung cấp dịch vụ tài sản số hoạt động dưới sự giám sát của Cơ quan Quản lý Hành vi Ngành Tài chính (FSCA).

Trong khi đó, Nigeria cũng đã tăng cường quản lý lĩnh vực tiền mã hóa thông qua Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC). Năm 2024, quốc gia này đã cấp giấy phép hoạt động cho sàn giao dịch Quidax, mở đường cho việc hợp pháp hóa các doanh nghiệp crypto trong nước. Kenya cũng đã đưa Đạo luật Nhà cung cấp Dịch vụ Tài sản Ảo (VASP Act) vào thực thi từ cuối năm 2025, thiết lập cơ chế giám sát giữa Ngân hàng Trung ương và cơ quan quản lý thị trường vốn.

Điểm đáng chú ý là yêu cầu tài chính đối với doanh nghiệp crypto tại Zimbabwe thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia khác trong khu vực. Tại Nigeria, các doanh nghiệp muốn xin giấy phép hoạt động từng phải chứng minh khả năng duy trì khoản vốn hàng trăm nghìn USD trong tài khoản ngân hàng nội địa. Trong khi đó, Zimbabwe chỉ yêu cầu mức phí đăng ký vài trăm USD.

Giới quan sát cho rằng mức chi phí tương đối thấp phản ánh mục tiêu của chính phủ Zimbabwe là đưa các nhà giao dịch đang hoạt động trong khu vực phi chính thức vào hệ thống quản lý, thay vì tạo ra các rào cản khiến họ tiếp tục hoạt động ngoài vòng pháp luật.

Xu hướng hợp pháp hóa crypto đang gia tăng trên khắp châu Phi trong bối cảnh khu vực này trở thành một trong những thị trường phát triển nhanh nhất thế giới. Báo cáo Chỉ số Chấp nhận Tiền mã hóa Toàn cầu năm 2025 của Chainalysis cho thấy khu vực châu Phi cận Sahara đã ghi nhận hơn 205 tỷ USD giá trị giao dịch on-chain trong giai đoạn từ tháng 7/2024 đến tháng 6/2025, tăng 52% so với cùng kỳ năm trước.