Đề xuất trưng dụng tài sản số trong trường hợp đặc biệt

Tài sản số lần đầu được đưa vào phạm vi Nhà nước có thể trưng dụng. Cơ quan Quốc hội yêu cầu giới hạn chặt đối tượng áp dụng, do một số loại tài sản có thể phát sinh giao dịch không thể đảo ngược và khó hoàn trả nguyên trạng.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận tóm tắt Dự án Luật. Ảnh: Cổng thông tin điện tử Quốc hội

Chiều ngày 22/09, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án “Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi)”, với một thay đổi đáng chú ý là mở rộng phạm vi sang hạ tầng viễn thông, hạ tầng thông tin, hạ tầng số và tài sản số.

Theo Điều 22 dự thảo, danh mục trưng dụng còn bao gồm nhà, công trình xây dựng và tài sản gắn liền với đất đai; khu vực biển đã giao; vật nuôi; máy móc, thiết bị, phương tiện giao thông vận tải cùng một số nhóm khác. So với luật hiện hành, tài sản số là đối tượng mới được bổ sung.

Ở chiều ngược lại, phạm vi trưng mua – tức chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước – được thu hẹp vào các mặt hàng thiết yếu như thuốc, vaccine, vật tư y tế, lương thực, thực phẩm, xăng dầu, khí đốt, hóa chất, nguyên nhiên vật liệu và vật tư tiêu hao. Hàng dự trữ quốc gia và tài sản công không thuộc diện này.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết hạ tầng viễn thông, hạ tầng thông tin, hạ tầng số và tài sản số là nhóm tài sản chưa từng được trưng dụng tại Việt Nam. Cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá kỹ đặc tính kỹ thuật của từng loại, đồng thời bổ sung cơ chế bảo đảm an toàn dữ liệu và bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đặc biệt lưu ý không phải tài sản số nào cũng có thể được Nhà nước sử dụng tạm thời rồi hoàn trả như tài sản vật lý.

Trong quá trình sử dụng, chúng có thể bị chuyển giao, tiêu dùng hoặc phát sinh giao dịch làm thay đổi giá trị, quyền kiểm soát hay tình trạng pháp lý, thậm chí không thể đảo ngược. Vì vậy, bà đề nghị xác định cụ thể loại nào có thể chuyển quyền sử dụng tạm thời và sau đó hoàn trả hoặc khôi phục quyền kiểm soát cho chủ sở hữu.

Hơn nữa, nhà nước chỉ được trưng mua hoặc trưng dụng khi thật sự cần thiết vì quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp hoặc phòng chống thiên tai. Quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu phải được bảo đảm; giá trưng mua bám sát giá trị thị trường, còn việc bồi thường khi trưng dụng phải xác định rõ thời hạn, nguồn kinh phí và trách nhiệm chi trả.

Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản được ban hành từ năm 2008. Sau hơn 18 năm thực thi, Việt Nam chưa phát sinh trường hợp trưng mua, còn trưng dụng chủ yếu được sử dụng trong giai đoạn chống dịch COVID-19.

Theo số liệu Bộ Tài chính, 8 địa phương đã ban hành 124 quyết định, huy động tổng cộng 140 tài sản phục vụ điều trị và cách ly trong đại dịch, gồm trụ sở, trường học, khách sạn, nhà máy, kho vật tư, lò đốt rác, thiết bị y tế và xe cứu thương.

Lần sửa luật này diễn ra khi phạm vi rủi ro cần ứng phó đã mở rộng từ quốc phòng, an ninh sang dịch bệnh, biến đổi khí hậu, khủng bố và tội phạm mạng. Chính phủ muốn tăng khả năng huy động nguồn lực trong tình huống cấp bách, song đi kèm yêu cầu chặt chẽ hơn về bồi thường, công khai và trách nhiệm giải trình.

Dự thảo còn trao cho Chủ tịch UBND cấp xã quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản trong một số trường hợp. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành việc phân quyền này nhưng yêu cầu tiếp tục rà soát để đảm đảm thống nhất giữa các quy định.

Sau phiên họp ngày 22/09, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.

Đề xuất đưa tài sản số vào diện trưng dụng đánh dấu bước mở rộng mới trong hành lang pháp lý dành cho lĩnh vực này tại Việt Nam. Từ khi Luật Công nghiệp Công nghệ số được thông qua giữa năm 2025, hàng loạt quy định về thị trường tài sản mã hoá đã được ban hành gồm:

• Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa, có hiệu lực từ ngày 09/09/2025 và kéo dài trong 5 năm. Nghị quyết đặt nền móng cho việc chào bán, phát hành, giao dịch tài sản mã hóa và cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa tại Việt Nam.
• Các Thông tư 15, 32 và 41 nhằm xử lý những vấn đề thực tế hơn như nguyên tắc kế toán và nghĩa vụ thuế đối với tài sản mã hóa.
• Nghị định 284/2026/NĐ-CP thiết lập khung xử phạt vi phạm hành chính riêng cho thị trường tài sản mã hóa, có hiệu lực từ ngày 01/09/2026.
• Quyết định 1413/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam đến năm 2045, đặt tài sản mã hoá trong cùng định hướng thử nghiệm các sản phẩm và dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa, chứng khoán số hóa và token hóa tài sản thực (RWA).
• Luật Phòng, chống rửa tiền đưa tài sản mã hóa và các tổ chức cung cấp dịch vụ liên quan vào khuôn khổ kiểm soát rửa tiền, mở rộng nghĩa vụ nhận biết khách hàng, giám sát và báo cáo giao dịch đáng ngờ.

Theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội